La construcción de un solo edifico. La aportación de Herman Hertzberger al sistema porticado de hormigón

Jose María García Crespo

https://orcid.org/0000-0001-8537-2572

Spain

University of Castilla-La Mancha image/svg+xml

Arquitecto por la ETSA de Sevilla (2003), compagina docencia, investigación y práctica profesional en www.josemariacrespo.com. Ha sido profesor asociado en la ETSA de Sevilla y en la Escuela de Arquitectura de Toledo, y desarrolla actualmente su labor docente e investigadora en la UCLM. Finalista de los Premios FAD y Lamp, ha obtenido el Primer Premio en la XV BEAU por Prototipos Cerámicos y el Primer Premio en el concurso para la rehabilitación del Palacio de Malpica.

|

Aceptado: 2026-04-13

|

Publicado: 2026-04-30

DOI: https://doi.org/10.4995/eb.2026.24345
Datos de financiación

Descargas

Palabras clave:

Herman Hertzberger, Sistema Porticado, Sintaxis Constructiva, Tectónica, Capitel

Agencias de apoyo:

Este artículo es fruto de una investigación financiada mediante un Contrato FPU de la Universidad de Castilla-La Mancha (UCLM), a través del Fondo Social Europeo (FSE+).

Resumen:

Durante los primeros treinta años de su prolífica carrera, Herman Hertzberger mantuvo de forma constante y obstinada los mismos recursos materiales, estructurales y constructivos en el desarrollo de sus obras. Aunque los temas de proyecto fueron variando, el repertorio material y la sintaxis aplicada a estos permanecieron esencialmente inalterados. Sin embargo, este instrumental experimentó un refinamiento progresivo, fruto de un desarrollo paciente y sistemático. La investigación parte de la hipótesis de que esta inusual perseverancia material y constructiva ha permitido al arquitecto holandés desarrollar un conjunto de recursos valiosos en un modelo tectónico concreto, como es el del sistema porticado de hormigón. Tras delimitar temporalmente el objeto de estudio, el artículo recorre los principales antecedentes constructivos que ayudan a situar esta etapa y analiza la restringida paleta material con la que Hertzberger trabaja durante esos años. A continuación, identifica cinco proyectos de carácter especialmente sistemático y examina en ellos tanto los invariantes del sistema como la evolución de sus principales elementos. Por último, la investigación enumera una serie de aportaciones de carácter universal y transferible, entre las que destacan el desarrollo del pilar y, de manera singular, el del capitel como elemento de mediación y transición entre estructura y cerramiento.

Ver más Ver menos

Citas:

Behm, M., and M. Kloos. Hertzberger's Amsterdam. Amsterdam: ARCAM, 2007.

Bergeijk, Herman van. Herman Hertzberger. Basel, Boston, Berlin: Birkhäuser, 1997.

Bohigas, Oriol. "Aldo Van Eyck or a New Amsterdam School." Oppositions 9 (1977): 21-41.

Castellanos Gómez, Raúl & Domingo-Calabuig, Débora. "Bloques Normales." EN BLANCO. Revista de Arquitectura 3 (2011). https://doi.org/10.4995/eb.2011.6921

Continenza, Romolo. Herman Hertzberger. Premio Europa Architettura 1990-1991. Teramo: Fundazione Tetraktis, 1991.

Díaz Segura, Alfonso. "La disolución del Pilar en la arquitectura moderna: un proemio, siete mecanismos y un epílogo." Tesis Doctoral, Universitat Politècnica de València, Escuela Técnica Superior de Arquitectura, 2012.

Frampton, Kenneth. Labour, Work and Architecture : Collected Essays on Architecture and Design. London: Phaidon, 2002.

Hertzberger, H., and J. Kirkpatrick. Architecture and Structuralism: The Ordering of Space. Lessons 4. Nai010 publishers, 2014.

Hertzberger, H., and A. Lüchinger. Buildings and Projects. A. Lüchinger, 1987.

Hertzberger, Herman. Lessons for Students in Architecture. Rotterdam: 010 Publishers, 1991.

Leupen, Bernard. Hoe Modern Is De Nederlandse Architectuur? Technische Universiteit Delft: Uitgeverij 010, 1990.

McCarter, Robert. Herman Hertzberger. Rotterdam, Netherlands: Nai010 Publishers, 2015.

Merino, Rebeca. "Trama Y Urdimbre. La Contribución De Herman Hertzberger a La Redefinición Del Paisaje Urbano Neerlandés Contemporáneo. Centraal Beheer." Doctorado en Arquitectura, Universidad de Valladolid. Escuela Técnica Superior de Arquitectura 2021.

Paricio, Ignacio. La Construcción De La Arquitectura.Vol 3, La Composición. Barcelona: Institut de Tecnologia de la Construcció de Catalunya - ITeC, 1995.

Sekler, Eduard. "Structure, Construction, Tectonics." In Structure in Art and Science, edited by György Kepes. New York: G. Braziller, Inc, 1965.

Winter, John. "The Measure of Mies." The Architectural Review no. 900 (1972): 95-105.

Ver más Ver menos